Inspiracją do tego eseju był artykuł Piotra Hellera opublikowany 20 marca 2026 roku w „Frankfurter Allgemeine Zeitung” pod tytułem „Denkt hier noch jemand selbst?” Heller stawia w nim pytanie o skutki delegowania myślenia na maszyny — w szkołach, na uczelniach i w życiu codziennym. Kilka zawartych tam obserwacji uznałem za dogodny punkt wyjścia do szerszych refleksji.
Przed laty, podczas pobytów w Chinach, Korei Południowej i Japonii, wielokrotnie stykałem się z ostrymi sporami o historię. Wówczas po raz pierwszy zobaczyłem, jak duże nadzieje wiązano w Azji z europejskimi doświadczeniami wspólnych podręczników. Z tych rozmów, napięć i sporów narodził się jeden z najciekawszych projektów transnarodowego pisania historii – wspólny podręcznik przygotowany przez badaczy z Chin, Japonii i Korei Południowej.
(więcej…)
Informacja dotarła do mnie dopiero teraz. Przeglądając zgromadzone materiały do pracy nad historią gminy Jelcz-Laskowice w XX wieku, natrafiłem ponownie na nazwisko Shlomo Graber. Był on autorem wojennych wspomnień, które kilka lat temu publikowałem we fragmentach. Shlomo Graber zmarł w Bazylei pod koniec sierpnia 2025 roku w wieku 99 lat. Był jednym z ostatnich – a być może już ostatnim – więźniem byłego niemieckiego obozu pracy AL Fünfteichen. Warto przypomnieć jego losy.
(więcej…)
Czy pytanie kto może „uprawiać historię” ma jakiś sens? Wszak w dobie cyfrowej komunikacji każdy może wszystko, a efekty owego “wszystko” mierzy się głównie lajkami. Może jednak warto chwilę poświęcić temu, jak wiedza historyczna, będąca rezultatem wieloletniej pracy badawczej, ma konkurować z narracjami tworzonymi dla algorytmu, zasięgów i emocjonalnej mobilizacji odbiorców, uzależnianych kolejnymi dawkami “poruszających” treści.
(więcej…)
W debacie o tzw. poniemieckim dziedzictwie często mówi się o własności, symbolice, sporach pamięci czy politycznych kontekstach. Znacznie rzadziej natomiast zwraca się uwagę na coś bardziej elementarnego: że to dziedzictwo wciąż fizycznie istnieje wokół nas i jest częścią naszej codzienności. Można je po prostu zobaczyć, sfotografować, spróbować odczytać w historycznym kontekście. Właśnie na tym poziomie – materialnej obecności przeszłości w przestrzeni – działają projekty, o których mowa poniżej. Nie prowadzą one sporów ideologicznych, nie rozstrzygają, „do kogo należy” dana historia, lecz proponują coś prostszego, a zarazem bardziej angażującego: zwrócenie uwagi na ślady przeszłości wpisane w miasto i region.
professor of modern history, photographer - @blogifotografia, blogger - @blogihistoria and podcaster - @2hist1mikr. Personal opinion
